Thành phần nguyên tố: luôn có C, H; có thể thêm O, N, S, P, halogen (F, Cl, Br, I)...

Vì sao carbon đặc biệt? Carbon tạo được 4 liên kết, liên kết được với nhiều nguyên tố, và đặc biệt là liên kết được với chính carbon — tạo mạch thẳng, mạch nhánh, mạch vòng — nên số lượng hợp chất hữu cơ rất lớn.

🧩 Hãy tưởng tượng carbon như những viên LEGO có 4 đầu nối, có thể xếp thành vô số hình dạng khác nhau.

Đặc điểm chung (không phải chất nào cũng giống hệt nhau):

• Liên kết chủ yếu là liên kết cộng hóa trị.
• Nhiệt độ nóng chảy/sôi tương đối thấp, dễ bay hơi, ít tan trong nước, tan tốt trong dung môi hữu cơ, dễ cháy.
• Phản ứng hữu cơ thường cần điều kiện thích hợp, có thể xảy ra theo nhiều hướng và tạo hỗn hợp sản phẩm.

⚠️ Dễ nhầm: chứa carbon KHÔNG có nghĩa chắc chắn là chất hữu cơ (CO₂, CO, muối carbonate là ngoại lệ).

Tư tưởng chung: muốn tách các chất trong hỗn hợp, dựa vào sự khác nhau về tính chất vật lí giữa chúng.

→ Xem lại bảng này ở tab "Bảng tra cứu nhanh"

Công thức phân tử (CTPT): cho biết số lượng thực tế từng nguyên tố. Ví dụ C₂H₆O có 2C, 6H, 1O.

Công thức đơn giản nhất (CTĐGN): cho biết tỉ lệ tối giản giữa các nguyên tử. Ví dụ C₂H₄ → CTĐGN là CH₂.

Xác định CTĐGN từ phần trăm khối lượng — quy trình: giả sử 100 g → tính khối lượng từng nguyên tố → tính số mol (n = m/M) → chia cho số nhỏ nhất → tỉ lệ nguyên tử → CTĐGN.

Ví dụ: hợp chất có 40% C, 6,67% H, 53,33% O → tỉ lệ mol C:H:O ≈ 3,33 : 6,67 : 3,33 = 1:2:1 → CTĐGN là CH₂O.

Phương pháp đốt cháy — khi đốt cháy hoàn toàn: C → CO₂, H → H₂O. Do đó:

n(C) = n(CO₂)     n(H) = 2 × n(H₂O)

Nếu hợp chất có thêm O: m(O) = m(chất) − m(C) − m(H), rồi n(O) = m(O)/16 → lập tỉ lệ C:H:O → CTĐGN → (biết M) → CTPT.

→ Xem sơ đồ quy trình giải đầy đủ ở tab "Quy trình giải bài tập"

Carbon hóa trị IV — carbon thường tạo 4 liên kết cộng hóa trị: CH₄, CH₃–CH₃, CH₂=CH₂, HC≡CH.

⚠️ "Mạch thẳng" chỉ nói về cách nối carbon, không phải hình dạng thật của phân tử trong không gian.

Ba cách viết công thức — càng về sau càng gọn:

• Công thức Lewis: biểu diễn đầy đủ nguyên tử, liên kết, cặp electron.
• Công thức cấu tạo: thể hiện trật tự liên kết. Ví dụ: CH₃–CH₂–OH.
• Công thức cấu tạo thu gọn: nhóm nguyên tử lại cho gọn — vẫn là CH₃–CH₂–OH.

Câu nhớ: Đồng đẳng — khác công thức nhưng cùng họ. Đồng phân — giống công thức nhưng khác cấu tạo.

Gọi tên cơ bản (alkane): C1 methane, C2 ethane, C3 propane, C4 butane, C5 pentane, C6 hexane. Ví dụ: CH₃–CH₂–CH₃ → propane; CH₃–CH(CH₃)–CH₃ → 2-methylpropane.

Logic của cả chương đi theo 1 mạch: hữu cơ là gì → tách ra sao → xác định công thức thế nào → cấu tạo ra sao.

→ Xem bảng "toàn chương trong 1 trang" và các điểm hay nhầm ở tab "Bảng tra cứu nhanh"